İsmail Hakkı Altunbezer (1873-1946) ketebeli Yazı Kalıbı

İstanbul’un Kuruçeşme semtinde doğan İsmail Hakkı Altunbezer, hattat bir aileden gelmektedir. Kazasker Mustafa İzzet Efendi’nin (1801-1876) öğrencilerinden olan babası Mehmed İlmi Efendi (1839-1924), İsmail Hakkı’nın ilk hat hocasıdır.

Sanayi-i Nefise Mektebi’nde resim eğitimi alarak mezun olduktan sonra Divan-ı Humayun Kalemi’nde Sami Efendi’nin (1838-1912) öğrencisi olmuş ve hocasından divani, celi divani ve celi sülüs yazılarının yanı sıra tuğra çekmesini de öğrenerek Babıali’de birinci tuğrakeş mertebesine yükselmiştir. Divan-ı Humayun’dan çıkan ferman, berat ve menşur gibi resmi belgelerdeki tuğraları çeken tuğrakeş İsmail Hakkı Altunbezer, bu belgelerin divani ve celi divani yazılarını da yazmıştır.

1915 yılında açılan Medresetü’l-hattatin’de tuğra ve celi sülüs dersleri veren Altunbezer, 1928 yılındaki Harf Devrimi’nin ardından tezhip dersleri vermeye başlamıştır.

İsmail Hakkı Altunbezer, Sakıp Sabancı Müzesi Koleksiyonuna yeni katılan eserinde, koyu renk zemin üzerine zırnık mürekkebi ile kalıbı çıkarılmış bir ibarenin sonu ve hattat ketebesi görülmektedir.

Yazı kalıpları, iğneleme ve silkeleme yöntemleri ile hazırlanır. Hattat, koyu renk kâğıt üzerine zırnık mürekkebi ile yazıyı yazar, bu kâğıdın altına ikinci bir kâğıt yerleştirir ve üstteki kâğıttaki yazıların çevresini sık aralıklarla iğneler. Böylece, yazı alttaki kâğıda kopyalanmış olur. Alttaki kâğıda alt kalıp denir.

Alt kalıp, yazının uygulanması istenen yüzeye yerleştirilir ve kömür tozu sürülmüş bir çuha iğne delikleri üzerinde gezdirilerek, yazının altta kalan yüzeye kopyalanması sağlanır. Bu işleme, yazı silkelemek adı verilir. Hakkı ketebeli Yazı Kalıbında, iğneleme işleminden kalan iğne delikleri görülmektedir.

Eser, 2009 yılının Nisan ayında satın alınarak Sakıp Sabancı Müzesi Hat Koleksiyonuna katılmıştır. Müze Koleksiyonunda, hattata ait iki Levha yer almaktadır (130-0246-IHA ve 130-0406-IHA).

Kaynakça: Muhittin Serin, Hat Sanatı ve Meşhur Hattatlar, İstanbul, 2003; 90-91, 178-182.