Karalama

20. yüzyılın önde gelen hat sanatçılarından Emin Barın'ın (1913-1987) büyük bir seçicilik ile bir araya getirdiği, Osmanlı hat sanatının nadir eserlerinden oluşan koleksiyonundan kimi eserler, Sakıp Sabancı Müzesi koleksiyonlarına katılmıştır.

Karalama hattatların el alışkanlıklarını yitirmemeleri için yaptıkları alıştırmalardan oluşan çalışmalara verilen genel addır. En ünlü hattatlar dahil tüm hat sanatçıları, el becerilerini ve yazma alışkanlıklarını korumak için sık sık alıştırma yapma ihtiyacı duymuşlardır.

Hattatların, harfler ve kelimeleri, çeşitli ayet ve hadislerden alınmış cümleleri kağıda döktükleri bu alıştırma yazıları, kağıdın üzerinde özgürce, herhangi bir düzen içinde olmaksızın, çoğu zaman üst üste yazılmış yazılardır. Bunlar, daha güzel olan yazıyı diğerlerinden ayırt etme, yazıda oran ve uyumu belirleme ve yeni üslup geliştirme çalışmalarıdır. Ayrıca, kendilerinden sonraki hattatların sanatçıyı anlamaları için iyi birer kaynaktırlar.

Kimi zaman bir imza ve tarih içeren ve bu alıştırmalarda sülüs, sülüs-nesih ve talik gibi yazı çeşitlerinin tercih edildiği görülmektedir. Özellikle nesih yazıdaki üstün başarısı ile ün kazanmış olan Hattat Hasan Rıza Efendi’nin bu karalaması da, ketebe kaydı ve tarih içermektedir.

İstanbul’un Üsküdar semtinde doğan Hasan Rıza Efendi, hat sanatı eğitimine Yahya Hilmi Efendi’den aldığı dersler ile başlamış, Musika-ı Humayun’da hat muallimi görevini sürdüren Mehmed Şefik Bey’in (1820-1880) öğrencisi olmuş, Kadıasker Mustafa İzzet Efendi’nin (1801-1876) yazıları üzerine çalışmıştır. Hasan Rıza Efendi, talik yazıyı, en önemli talik yazı ustası kabul edilen Sami Efendi’den (1838-1912) öğrenmiştir. 1914 yılında açılan Medresetü’l-Hattatın adlı hattat okulunda da hocalık yapmış olan Hasan Rıza Efendi’nin yetiştirdiği öğrenciler arasında ünlü hattat Halim Özyazıcı (1898-1964) da bulunur.

Hasan Rıza ketebeli Karalama, 2008 yılının Kasım ayında Emin Barın Hat Koleksiyonu’ndan satın alınarak Sakıp Sabancı Müzesi Hat Koleksiyonlarına katılmıştır.